Z historii Turnieju – rycerskość dyrygencka, czyli szlachetna walka na dźwięki i kamertony

Wspominając kolejne edycje Międzynarodowego Turnieju Dyrygentury Chóralnej „W Stronę Polifonii” nie sposób nie wrócić myślami do grudniowych dni 1991 roku, kiedy toz inicjatywy Pani Profesor Zofii Urbanyi-Krasnodębskiej ówczesna Katedra Prowadzenia Zespołów Wokalnych i Wokalno-Instrumentalnych naszej Akademii po raz pierwszy stworzyła młodym chórmistrzom możliwość zaprezentowania i skonfrontowania swoich umiejętności. Zapewne nikt wtedy nie przypuszczał, że konkurs będzie realizowany w kolejnych dekadach, a my będziemy szczycić się faktem, iż do dziś pozostał on jedynym tego typu wydarzeniem w Polsce o międzynarodowym znaczeniu i ugruntowanym, wysokim prestiżu. Przełom lat 80. i 90. XX wieku był czasem istotnych przemian politycznych i ustrojowych. To one właśnie zainspirowały Panią Profesor do zorganizowania Turnieju, który w myśl Jej złożeń miał nawiązywać do idei szlachetnej, rycerskiej rywalizacji i tworzyć symboliczny most łączący środowisko chóralne Wschodniej i Zachodniej Europy. Realizując każdą kolejną edycję Turnieju staramy się nie tylko nie zgubić myśli przewodniej Pani Profesor, ale wciąż ją rozwijać. Cieszymy się, że przez 34 lata w konkursie wzięło udział łącznie ponad 140 dyrygentów, a „muzyczny most” sięgnął nowych krajów i kontynentów, ukazując sztukę chóralną jako wartość jednoczącą ludzi na całym świecie. 

Międzynarodowy Turniej Dyrygentury Chóralnej „W Stronę Polifonii” jest wydarzeniem cyklicznym i chociaż jego pierwsze trzy edycje dzieliły różne przestrzenie czasowe (1991, 1999, 2005), to w głównym założeniu organizacja konkursu przewidziana jest co trzy lata. Małym zaburzeniem harmonogramu i skróceniem czasu oczekiwania do dwóch lat był rok 2016, w którym to VII edycja Turnieju odbyła się w ramach obchodów Światowego Dnia Chóralnego i Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Był to dla naszego miasta szczególny czas, obfitujący w wiele projektów artystycznych promujących historię i kulturę Wrocławia. Należał do nich również Ogólnopolski Konkurs Kompozytorski w zakresie kompozycji chóralnej. Warto podkreślić, że  zwycięski utwór Tutelaris Wratislaviae autorstwa Przemysława Szczotki został po raz pierwszy wykonany podczas VII Turnieju przez uczestników trzeciego etapu i Chór NFM. Następne edycje – VIII i IX – odbyły się zgodnie z planem w 2019 i 2022 roku.

Międzynarodowy Turniej Dyrygentury Chóralnej „W Stronę Polifonii” jest dużym i wymagającym przedsięwzięciem, którym od strony merytorycznej i organizacyjnej kieruje Katedra Dyrygentury Chóralnej przy pełnym wsparciu i pomocy zarówno Władz, jak i wszystkich działów administracyjnych Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu. Powszechnie wiadomo, że nawet największa pasja i zaangażowanie nie pomogłyby w ostatecznym zwieńczeniu zaplanowanego projektu, gdyby nie odpowiednie zaplecze finansowe. Z wdzięcznością odnotowujemy, że wśród Mecenasów tylko trzech ostatnich edycji Turnieju znaleźli się: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałek Województwa Dolnośląskiego, Europejska Stolica Kultury Wrocław 2016, Prezydent Wrocławia, KGHM Polska Miedź S.A., Konsul Honorowy Republiki Włoskiej we Wrocławiu, Konsul Honorowy Republiki Austrii we Wrocławiu, Konsul Honorowy Republiki Białoruś w Katowicach oraz Konsul Honorowy Republiki Litewskiej. Wysoką rangę naszego wydarzenia  podkreślają Honorowe Patronaty nadawane przez znaczące osoby i instytucje.
W ramach partnerstwa stale współpracuje z nami Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu, a także Polskie Wydawnictwo Muzyczne (2016) oraz „Ruch Muzyczny” (2022).

Lata praktyki i obserwacji pozwoliły wypracować model konkursu, który – zdaniem P.T. Członków Katedry – poprzez odpowiednie zestawienie repertuaru reprezentującego różne style i epoki najlepiej ukazuje talent, umiejętności, a przede wszystkim osobowość uczestników. Podczas turniejowych zmagań młodzi dyrygenci mają okazję współpracować z kilkoma chórami. Oprócz takich zespołów jak chóry Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu, zaproszenie do udziału w charakterze chórów warsztatowych przyjęli m.in. Chór NFM (2016, 2019, 2022, 2025), Chór Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (2016, 2019), Chór Kameralny Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu, Zespół Wokalny Rondo (2022), Chór Kameralny Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy (2025), Cantores Minores Wratislavienses (2025), EuropaChorAkademie (2025). Pisząc o konkursie, nie sposób pominąć Jurorów, gdyż to ich punktacja decyduje o wyłonieniu laureatów i ostatecznym podziale nagród. Prezentacje uczestników ocenia międzynarodowe grono pięciu wybitnych chórmistrzów. W historii Turnieju reprezentowali oni takie kraje, jak m.in.: Białoruś (Inessa Bodyako, Andrei Savritski), Chorwacja (Jasenka Ostojić), Estonia (Raul Talmar), Gruzja (Liana Chonishvili), Litwa (Vytautas Miškinis, Gintautas Venislovas), Niemcy (Hans Jaskulsky, Anne Kohler), Polska (Anna Domańska, Stanisław Krawczyński, Marcin Tomczak, Elżbieta Wtorkowska), Słowenia (Marko Vatovec), Wielka Brytania (Graham Lack), Włochy (Andrea Angelini) i Tajwan (Heng-Yi Pao). Ich pracy przewodniczy prof. dr hab. Marta Kierska-Witczak, a odpowiedzialną funkcję sekretarza pełni Aleksandra Milcarz.

Jako organizatorzy dokładamy wszelkich starań, aby głównymi bohaterami Turnieju czuli się jego uczestnicy, czyli 16 najbardziej utalentowanych, młodych chórmistrzów, wyłonionych w drodze eliminacji konkursowych z polskich i zagranicznych ośrodków muzycznych. Zapewniamy im odpowiednią opiekę, udostępniamy infrastrukturę Uczelni, umożliwiając przygotowanie się do konkursowych występów, a przede wszystkim dbamy o przyjazną atmosferę, w budowaniu której nieocenioną rolę pełnią nasi studenci – wolontariusze oraz członkowie chórów warsztatowych. Jak sami podkreślają, jest to dla nich czas ogromnego wysiłku, ale i satysfakcji, wynikającej z możliwości zdobywania nowych doświadczeń oraz kontaktów i przyjaźni. 

Trzy dni konkursowych emocji wieńczy uroczysty Koncert Laureatów w Sali Koncertowej wrocławskiej Akademii Muzycznej. Śledząc zawodowe losy wszystkich Laureatów z ogromną satysfakcją odnotowujemy, że nasz konkurs stał się znakomitą promocją ich talentu, a oni sami rozwijają międzynarodową karierę artystyczną, współpracując m.in.
z zawodowymi chórami i instytucjami kultury.

Martynas Staškus z Litwy (pierwszy zwycięzca konkursu w 1991 roku) związał się z Litewskim Narodowym Teatrem Opery i Baletu w Wilnie, gdzie przez kilka sezonów pełnił funkcję głównego dyrygenta. Współpracuje z wybitnymi solistami i reżyserami europejskich scen, zrealizował również wiele światowych prawykonań dzieł litewskich kompozytorów.

Evita Taranda z Łotwy (I nagroda w 1999 roku) pracowała ze światowej rangi zespołem „Ave Sol”, a od 2000 roku jest dyrygentką chóru Uniwersytetu Stradiņša w Rydze oraz artystką i chórmistrzynią Państwowego Chóru „Latvija”. Zyskała szerokie uznanie dzięki swej wrażliwości interpretacyjnej, widocznej zwłaszcza w obszarze muzyce współczesnej.

Dr Kaspars Ādamsons z Łotwy (I nagroda w 2005 roku) jest dyrygentem Łotewskiej Opery Narodowej i Baletu, pedagogiem JVLMA oraz kierownikiem artystycznym chóru Sōla. Pełni także funkcję głównego dyrygenta Łotewskiego Festiwalu Pieśni i Tańca. Regularnie zapraszany do współpracy z europejskimi orkiestrami, prowadzenia kursów mistrzowskich oraz jako juror konkursów i festiwali.

Jānis Liepiņš z Łotwy (I nagroda w 2008 roku) pracował jako dyrygent Łotewskiej Opery Narodowej i Baletu w Rydze oraz dyrektor artystyczny młodzieżowego chóru Kamēr…,  z którym zdobył międzynarodową sławę. Obecnie jest pierwszym kapelmistrzem w Nationaltheater Mannheim, gdzie realizuje liczne premiery operowe i baletowe, gościnnie prowadzi też inne europejskie zespoły.

Alexander Humala z Białorusi (I nagroda w 2011 roku) pracował z NOSPR, kierował „Capellą Sonorus” i był dyrektorem artystycznym Filharmonii Krakowskiej. Ma w dorobku nagrania dla wytwórni Mezzo i ARTE oraz liczne występy festiwalowe.

Yuval Weinberg z Izraela (I nagroda w 2014 roku) jest obecnie głównym dyrygentem SWR Vokalensemble Stuttgart oraz dyrygentem i kierownikiem artystycznym „Det Norske Solistkor”, ponadto współpracuje z czołowymi europejskimi chórami radiowymi. Nagrywa wyróżniane płyty, a prowadzone przez niego kursy mistrzowskie cieszą się dużą popularnością.

Dr Linas Balandis z Litwy (I nagroda w 2016 roku) pełni funkcję dziekana Wydziału Muzyki Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru w Wilnie oraz dyrygenta męskiego chóru „Kariūnas” i chóru „Polifonija”. Łączy działalność artystyczną z naukową, kształcąc nowe pokolenia litewskich dyrygentów.

Heng-Yi Pao z Tajwanu (I nagroda w 2019 roku) rozwija karierę zarówno na obszarze dyrygentury chóralnej, jak i orkiestrowej. Prowadzi KSO Youth Orchestra i wykłada na kilku uczelniach, jednocześnie aktywnie koncertując w Azji i Europie.

Sophia Khutsishvili z Gruzji (I nagroda w 2022 roku) rozbudowuje swoje artystyczne portfolio, współpracując z renomowanymi europejskimi chórami, m.in. z Chórem Radia Berlin i Chórem Filharmonii Narodowej w Sofii. Od 2022 roku pełni funkcję dyrektorki artystycznej zespołu „Cappella-Albertina” w Wiedniu.

Mamy nadzieję, że X Międzynarodowy Turniej Dyrygentury Chóralnej „W Stronę Polifonii” ponownie stanie się wyjątkowym świętem chóralistyki, a nasza Akademia Muzyczna po raz kolejny otworzy kulturotwórczą przestrzeń jednoczącą wielopokoleniowe, międzynarodowe grono chórmistrzów. Uczestnikom tegorocznej edycji Turnieju życzę artystycznej odwagi i jak najlepszego zaprezentowania swojej muzycznej wiedzy i wrażliwości, a jurorom, chórzystom oraz słuchaczom – satysfakcji i radości, wynikającej z obcowania
z muzyką chóralną. 

prof. dr hab. Jolanta Szybalska-Matczak

Kierownik Katedry Dyrygentury Chóralnej

Dyrektor Artystyczny Turnieju